Piaget
- Γέννηση – 2 ετών Αισθησιο-κινητικό: Τα παιδιά χρησιμοποιούν αισθητήριες και κινητικές ικανότητες για να εξερευνήσουν και να κερδίσουν μια βασική αντίληψη του περιβάλλοντος. Στο τέλος της αισθησιοκινητικής περιόδου είναι ικανά να κάνουν περίπλοκους αισθησιοκινητικούς συντονισμούς. Τα παιδιά αποκτούν μια απλοϊκή αίσθηση του “Εγώ” και των “άλλων”. Μαθαίνουν ότι τα αντικείμενα συνεχίζουν να υπάρχουν ακόμη και όταν αυτά φεύγουν από το οπτικό πεδίο (σταθερότητα αντικειμένων
- 2 – 7 ετών προ-λειτουργικό: Η σκέψη είναι εγωκεντρική, δηλαδή, τα παιδιά πιστεύουν ότι όλοι βλέπουν τον κόσμο με τον ίδιο τρόπο που και τα ίδια τον βλέπουν. (Εγωκεντρική σκέψη, Ανιμισμός). (2-4 ετών, προεννοιολογικό στάδιο) Τα παιδιά χρησιμοποιούν σύμβολα (εικόνες και γλώσσα) για να αναπαραστήσουν και να καταλάβουν το περιβάλλον. (Λέξεις = ετικέτες κατηγοριών). (4-7 ετών, διαισθητικό στάδιο). Αντιδρούν στα αντικείμενα και στα γεγονότα σύμφωνα με τον τρόπο που τα πράγματα εμφανίζονται να είναι. (Ταξινομούν τα αντικείμενα με βάση το μέγεθος, το σχήμα ή το χρώμα). Τα παιδιά αποκτούν φαντασία στις δραστηριότητες των παιχνιδιών τους. Σταδιακά αρχίζουν να διαπιστώνουν ότι οι άλλοι δεν μπορούν πάντα να αντιλαμβάνονται τον κόσμο όπως αυτά.
- 7-11 ετών Συγκεκριμένων λειτουργιών (συγκεκριμένης σκέψης): Τα παιδιά αποκτούν και χρησιμοποιούν γνωστικές λειτουργίες, νοητικές δραστηριότητες που είναι στοιχεία λογικής σκέψης. Κατανοούν ότι η μάζα, ο όγκος και ο αριθμός παραμένουν σταθερά παρά τις ενδεχόμενες αλλαγές στην ομαδοποίηση ή τη μορφή. Τα παιδιά δεν ξεγελιούνται πλέον από την εξωτερική εμφάνιση. Στηριζόμενα σε γνωστικές λειτουργίες, καταλαβαίνουν τις βασικές ιδιότητες και σχέσεις μεταξύ αντικειμένων και γεγονότων στην καθημερινή ζωή. Γίνονται περισσότερο πεπειραμένα στο να συμπεραίνουν τα κίνητρα των άλλων παρατηρώντας τη συμπεριφορά τους και τις περιστάσεις στις οποίες λαμβάνει χώρα.
- 11 ετών και πάνω Τυπικών λειτουργιών (αφηρημένης σκέψης): Οι γνωστικές λειτουργίες των εφήβων αναδιοργανώνονται κατά τρόπο ώστε να τους επιτρέπουν να σκέφτονται για τη σκέψη τους. Η σκέψη τώρα είναι συστηματική και αφηρημένη. Η λογική σκέψη δεν περιορίζεται πλέον από το συγκεκριμένο ή το παρατηρήσιμο.
Vygotsky
Η γλώσσα και η σκέψη ή η γνώση δεν προάγονται απαραίτητα συγχρόνως, σύμφωνα με την άποψη του Vygotsky. Η σκέψη και η ομιλία αρχίζουν ως δύο ξεχωριστά υποσυστήματα που αργότερα ενοποιούνται σε νοήματα. Με άλλα λόγια, ένα παιδί μπορεί ν’ αποκτήσει λέξεις χωρίς απαραίτητα να συλλαμβάνει το νόημά τους.
Erikson
- Γέννηση ως 1 έτους (Στοματικό): εμπιστοσύνη κατά δυσπιστίας
- 1 ως 3 ετών (Πρωκτικό) Αυτονομία κατά ντροπής και αμφισβήτησης
- 3 ως 6 ετών (Φαλλικό) Πρωτοβουλία κατά ενοχής
- 6 ως 12 ετών (Λανθάνον) Εργατικότητα κατά αισθήματος κατωτερότητας
- 12 ως 20 ετών (Πρώιμο γενετήσιο (εφηβεία)) Ταυτότητα κατά σύγχυσης ρόλων
- 20 ως 40 ετών (νεότητα) (Γενετήσιο) Οικειότητα κατά απομόνωσης
- 40 ως 65 ετών (μέση ηλικία) (Γενετήσιο) Παραγωγικότητα κατά απραξίας
- Τρίτη ηλικία Πληρότητα του εγώ κατά απελπισίας (Γενετήσιο)